Μετρήσεις Φυσικών & Χημικών Παραγόντων: Πότε είναι Υποχρεωτικές;

Οι μετρήσεις φυσικών και χημικών παραγόντων βοηθούν μια επιχείρηση να γνωρίζει την πραγματική έκθεση των εργαζομένων της και να επιλέγει αποτελεσματικά μέτρα προστασίας. Ο θόρυβος, ο ανεπαρκής φωτισμός, η σκόνη και οι ατμοί διαλυτών δεν αξιολογούνται αξιόπιστα μόνο με την προσωπική αίσθηση ή μια σύντομη επίσκεψη στον χώρο.

Δεν υπάρχει μία ενιαία υποχρέωση να μετρώνται όλοι οι παράγοντες σε κάθε επιχείρηση κάθε χρόνο. Το τι πρέπει να μετρηθεί προκύπτει από την εκτίμηση κινδύνου, τις πραγματικές συνθήκες εργασίας και τις ειδικές διατάξεις για κάθε παράγοντα.

Τι περιλαμβάνουν οι μετρήσεις στον χώρο εργασίας;

Ο έλεγχος σχεδιάζεται ανά θέση εργασίας και παραγωγική διαδικασία. Ενδεικτικά εξετάζονται:

• Θόρυβος: έκθεση από μηχανήματα, εργαλεία, εγκαταστάσεις ή άλλες πηγές κατά τη διάρκεια της εργασίας.
• Φωτισμός: επάρκεια φωτισμού στις επιφάνειες εργασίας και στους χώρους κυκλοφορίας, σε συνδυασμό με θάμβωση και σκιές.
• Μικροκλίμα: θερμοκρασία, υγρασία και άλλες παράμετροι που συνδέονται με τη θερμική επιβάρυνση.
• Χημικοί παράγοντες: σκόνες, καπνοί συγκόλλησης, αέρια και ατμοί ουσιών που χρησιμοποιούνται ή παράγονται κατά την εργασία.

Δεν χρειάζεται παντού το ίδιο πακέτο εξετάσεων. Ένα γραφείο, ένα ξυλουργείο και ένα συνεργείο βαφής έχουν διαφορετικές πηγές κινδύνου, επομένως χρειάζονται διαφορετικό σχεδιασμό.

Πότε είναι υποχρεωτικές οι μετρήσεις;

Το γενικό πλαίσιο πρόληψης που κωδικοποιήθηκε με τον Ν. 3850/2010, και ενσωματώθηκε στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου, Π.Δ. 62/2025, συνδέει την προστασία των εργαζομένων με την αναγνώριση και αξιολόγηση των κινδύνων. Εφαρμόζεται μαζί με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις και τις ειδικές διατάξεις ανά έκθεση.

Η Γραπτή Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου (ΓΕΕΚ) αποτελεί το σημείο εκκίνησης. Όταν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για αξιόπιστη αξιολόγηση, απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση και, όπου προβλέπεται ή είναι αναγκαίο, ποσοτική μέτρηση.

Ενδείξεις που πρέπει να ενεργοποιούν επανεκτίμηση είναι:

• Εγκατάσταση νέου μηχανήματος ή αλλαγή πρώτων υλών.
• Αύξηση παραγωγής, χρόνου έκθεσης ή αριθμού εκτιθέμενων εργαζομένων.
• Μεταβολή εξαερισμού, διαρρύθμισης ή συστήματος φωτισμού.
• Παράπονα εργαζομένων ή ευρήματα από την επίβλεψη της υγείας.
• Προηγούμενα αποτελέσματα κοντά σε όρια ή αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα των μέτρων.

Οι ενδείξεις αυτές δεν συνεπάγονται αυτομάτως μέτρηση κάθε παράγοντα, αλλά απαιτούν τεκμηριωμένη αξιολόγηση.

Μετρήσεις θορύβου: τι προβλέπει το Π.Δ. 149/2006;

Το Π.Δ. 149/2006, ιδίως το άρθρο 4, προβλέπει εκτίμηση και, εφόσον χρειάζεται, μέτρηση των επιπέδων θορύβου στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι. Η διαδικασία οργανώνεται ανά κατάλληλα χρονικά διαστήματα, με κατάλληλες μεθόδους και εξοπλισμό.

Μια στιγμιαία ένδειξη δίπλα σε ένα μηχάνημα δεν περιγράφει απαραίτητα την ημερήσια έκθεση. Χρειάζεται να ληφθούν υπόψη η διάρκεια κάθε εργασίας, οι μετακινήσεις του εργαζομένου και οι αιχμές θορύβου.

Στην πράξη, η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Μετρήσεις σε αντιπροσωπευτικές συνθήκες λειτουργίας.
• Ατομική δοσιμέτρηση, όταν απαιτείται από το είδος της εργασίας.
• Σύγκριση με τις τιμές ανάληψης δράσης και τις οριακές τιμές έκθεσης.
• Προτάσεις μείωσης του θορύβου στην πηγή και οργάνωσης της εργασίας.

Η χορήγηση ωτοασπίδων δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση ούτε την προτεραιότητα των τεχνικών μέτρων. Επίσης, η επαγγελματική έκθεση σε θόρυβο είναι διαφορετικό αντικείμενο από τον περιβαλλοντικό θόρυβο προς γειτονικές ιδιοκτησίες.

Μετρήσεις χημικών παραγόντων: πότε χρειάζεται δειγματοληψία;

Το Π.Δ. 338/2001, όπως έχει τροποποιηθεί, προβλέπει αξιολόγηση των κινδύνων από επιβλαβείς χημικούς παράγοντες. Στο πλαίσιο των ειδικών μέτρων προστασίας, το άρθρο 6 προβλέπει τις αναγκαίες μετρήσεις, τακτικά και όταν αλλάζουν οι συνθήκες έκθεσης, εκτός εάν αποδεικνύεται σαφώς με άλλα μέσα ότι επιτυγχάνεται επαρκής πρόληψη και προστασία.

Η επιλογή ουσιών προς μέτρηση βασίζεται στα Δελτία Δεδομένων Ασφαλείας (SDS), στις διεργασίες και στα παραγόμενα παραπροϊόντα. Δεν αρκεί ένας γενικός έλεγχος «ποιότητας αέρα» χωρίς συγκεκριμένο στόχο.

Παραδείγματα προς διερεύνηση είναι η σκόνη από κατεργασία υλικών, οι καπνοί συγκόλλησης και οι ατμοί από διαλύτες. Όπου χρειάζεται, πραγματοποιείται ατομική δειγματοληψία στη ζώνη αναπνοής. Η απουσία έντονης οσμής δεν αποδεικνύει ασφαλή συγκέντρωση.

Για καρκινογόνους, μεταλλαξιογόνους ή τοξικούς για την αναπαραγωγή παράγοντες εφαρμόζονται και ειδικότερες απαιτήσεις, όπως το Π.Δ. 48/2024. Συνεπώς, η αξιολόγηση δεν περιορίζεται σε μία γενική σύγκριση αριθμών.

Μετρήσεις φωτισμού: απαιτούνται σε κάθε χώρο;

Το Π.Δ. 16/1996 θέτει απαιτήσεις κατάλληλου φυσικού και τεχνητού φωτισμού στους χώρους εργασίας που καλύπτει. Δεν καθιερώνει ένα ενιαίο ετήσιο «πιστοποιητικό φωτισμού» για όλες τις επιχειρήσεις.

Η μέτρηση με κατάλληλο φωτόμετρο τεκμηριώνει την επάρκεια, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παράπονα, εργασίες οπτικής ακρίβειας, αλλαγές διαρρύθμισης ή αμφιβολίες για τον σχεδιασμό. Τα αποτελέσματα αξιολογούνται ανά εργασία και με βάση τα εφαρμοστέα κριτήρια και τεχνικά πρότυπα, όχι με ένα ίδιο όριο lux για κάθε χώρο.

Παράλληλα εξετάζονται η ομοιομορφία, οι αντανακλάσεις και η θάμβωση. Μια ικανοποιητική μέση τιμή δεν αποκλείει προβλήματα σε συγκεκριμένες θέσεις.

Πόσο συχνά επαναλαμβάνονται και τι παραδίδεται;

Η συχνότητα προκύπτει από τις ειδικές απαιτήσεις, την εκτίμηση κινδύνου και τα προηγούμενα αποτελέσματα. Μπορεί να χρειαστεί επανάληψη μετά από τεχνικές παρεμβάσεις, ώστε να ελεγχθεί ότι μειώθηκε πράγματι η έκθεση.

Μια χρήσιμη τεχνική έκθεση πρέπει να περιγράφει:

• Τις θέσεις, τις εργασίες και τις συνθήκες κατά τη μέτρηση.
• Τη μέθοδο, τη διάρκεια και τον εξοπλισμό, με στοιχεία βαθμονόμησης ή διακρίβωσης κατά περίπτωση.
• Τα αποτελέσματα, την αβεβαιότητα όπου εφαρμόζεται και τα κριτήρια αξιολόγησης.
• Τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα και τις προτάσεις επανελέγχου.

Τα ευρήματα αξιοποιούνται στην επικαιροποίηση της ΓΕΕΚ και στον προγραμματισμό πρόληψης. Η μέτρηση δεν αποτελεί από μόνη της πιστοποίηση συνολικής συμμόρφωσης της επιχείρησης.

Πώς να οργανώσετε τον έλεγχο της επιχείρησής σας

Συγκεντρώστε τις δραστηριότητες ανά χώρο, τις βάρδιες, τον εξοπλισμό, τα SDS και τυχόν παλαιότερες μετρήσεις. Ο έλεγχος πρέπει να αντιπροσωπεύει την πραγματική λειτουργία και όχι μια ασυνήθιστα ήσυχη ημέρα με μειωμένη παραγωγή.

Για εγκαταστάσεις στην Αθήνα και την Αττική, η Dynamic HSQE μπορεί να σας βοηθήσει να προσδιορίσετε το κατάλληλο αντικείμενο ελέγχου. Δείτε την υπηρεσία Μετρήσεων Φυσικών & Χημικών Παραγόντων ή επικοινωνήστε μαζί μας για αξιολόγηση των αναγκών σας.

Νομοθετικές πηγές

• Ν. 3850/2010 και παραπομπές στη νεότερη κωδικοποίηση — ΕΛΙΝΥΑΕ.
• Π.Δ. 149/2006 — Επαγγελματική έκθεση σε θόρυβο.
• Π.Δ. 338/2001 — Χημικοί παράγοντες και τροποποιήσεις.
• Π.Δ. 16/1996 — Προδιαγραφές χώρων εργασίας.

Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση· η εφαρμογή των υποχρεώσεων απαιτεί εξατομικευμένη τεχνική αξιολόγηση και έλεγχο των εκάστοτε ισχυουσών διατάξεων.