Εθνικός Κλιματικός Νόμος Ν. 4936/2022: Τι Πρέπει να Γνωρίζουν οι Επιχειρήσεις για το Ανθρακικό Αποτύπωμα

Τι είναι ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος

Ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος (ν. 4936/2022, ΦΕΚ Α΄ 105/27.05.2022) αποτελεί το βασικό θεσμικό πλαίσιο της χώρας για τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ο νόμος θέτει δεσμευτικούς εθνικούς στόχους, θεσμοθετεί τομεακούς προϋπολογισμούς άνθρακα και εισάγει για πρώτη φορά υποχρέωση δημοσιοποίησης του ανθρακικού αποτυπώματος για συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων.

Οι εθνικοί κλιματικοί στόχοι

• Έως το 2050: κλιματική ουδετερότητα, δηλαδή μηδενικό ισοζύγιο καθαρών ανθρωπογενών εκπομπών και απορροφήσεων.
• Έως το 2030: μείωση των καθαρών ανθρωπογενών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55%.
• Έως το 2040: μείωση κατά τουλάχιστον 80%.

Οι στόχοι εξειδικεύονται μέσω του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και των τομεακών προϋπολογισμών άνθρακα, με εφαρμοστικές ρυθμίσεις ανά τομέα της οικονομίας.

Τι είναι το ανθρακικό αποτύπωμα

Ανθρακικό αποτύπωμα είναι το σύνολο των αερίων του θερμοκηπίου που εκλύονται άμεσα ή έμμεσα από τη δραστηριότητα μιας επιχείρησης, εκφρασμένο σε ισοδύναμους τόνους διοξειδίου του άνθρακα (tCO₂e).

Κατά τον νόμο, στον υπολογισμό περιλαμβάνονται:

• οι άμεσες εκπομπές (Κατηγορία 1), όπως καύσιμα, εγκαταστάσεις και όχηματικός στόλος,
• οι έμμεσες εκπομπές από την κατανάλωση ενέργειας (Κατηγορία 2), κυρίως ηλεκτρισμός.

Ποιοι υποχρεούνται σε έκθεση ανθρακικού αποτυπώματος

Η υποχρέωση του άρθρου 20 αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες νομικών προσώπων:

• Ανώνυμες εταιρείες με μετοχές ή άλλες κινητές αξίες εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά στην Ελλάδα
• Πιστωτικά ιδρύματα
• Ασφαλιστικές επιχειρήσεις
• Επιχειρήσεις επενδύσεων
• Επιχειρήσεις σταθερής και κινητής τηλεφωνίας
• Εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης
• Εταιρείες ταχυμεταφορών
• Επιχειρήσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου
• Αλυσίδες καταστημάτων λιανεμπορίου που απασχολούν πάνω από 500 εργαζομένους
• Επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών εφοδιαστικής (logistics)
• Αστικές εταιρείες παροχής συγκοινωνιακού έργου

Από το πεδίο εφαρμογής εξαιρούνται οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, σύμφωνα με τον ορισμό του Παραρτήματος της Σύστασης 2003/361/ΕΚ.

Και οι υπόλοιπες επιχειρήσεις;

Ακόμη και όταν δεν υπάρχει νόμιμη υποχρέωση, ο υπολογισμός του ανθρακικού αποτυπώματος έχει πλέον πρακτική αξία: ζητείται ολοένα συχνότερα σε διαγωνισμούς, τραπεζική χρηματοδότηση, συνεργασίες με μεγάλους πελάτες και αλυσίδες εφοδιασμού. Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει οικονομικά κίνητρα για δραστηριότητες που συμβάλλουν σημαντικά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.

Πώς υπολογίζεται το ανθρακικό αποτύπωμα

Ο νόμος καθορίζει συγκεκριμένη μεθοδολογία. Οι εκπομπές υπολογίζονται:

• σύμφωνα με το πρότυπο 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, ή
• σύμφωνα με το GHG Protocol του World Resources Institute, ή εναλλακτικά
• σύμφωνα με το ISO 14064-1:2018, για τις κατηγορίες 1 και 2.

Ως συντελεστές μετατροπής της τελικής κατανάλωσης ενέργειας σε ισοδύναμους τόνους CO₂ χρησιμοποιούνται οι συντελεστές της πλέον πρόσφατης εθνικής απογραφής εκπομπών.

Στην πράξη, η διαδικασία περιλαμβάνει:

1. Καθορισμό οργανωτικών και λειτουργικών ορίων της επιχείρησης.
2. Συλλογή δεδομένων — καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια, ψυκτικά μέσα, όχηματικός στόλος, μηχανήματα έργου.
3. Εφαρμογή συντελεστών εκπομπών ανά πηγή.
4. Επαλήθευση από αναγνωρισμένο επαληθευτή.
5. Υποβολή και ετήσια επικαιροποίηση της έκθεσης.

Πότε υποβάλλεται η έκθεση

Η έκθεση υποβάλλεται σε δημόσια προσβάσιμη ηλεκτρονική βάση δεδομένων που υλοποιεί και λειτουργεί ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) και αφορά το ανθρακικό αποτύπωμα του έτους αναφοράς. Η αρχική υποβολή ορίστηκε έως τις 31 Οκτωβρίου 2023 για το έτος αναφοράς 2022, ενώ η έκθεση επικαιροποιείται και επαληθεύεται ετησίως.

Στην έκθεση συμπεριλαμβάνονται και εθελοντικοί στόχοι και δράσεις μείωσης ή αντιστάθμισης των εκπομπών.

Η επαλήθευση από ανεξάρτητο φορέα

Ο αυτοέλεγχος δεν αρκεί. Κάθε έκθεση πρέπει να έχει επαληθευτεί από αναγνωρισμένο επαληθευτή — φυσικό ή νομικό πρόσωπο — που πληροί τις ελάχιστες απαιτήσεις επάρκειας του Κανονισμού (ΕΕ) 600/2012. Στα υποβαλλόμενα στοιχεία περιλαμβάνονται, κατ' ελάχιστον, η έκθεση εκπομπών, η υπογεγραμμένη έκθεση της επιχείρησης και η έκθεση επαλήθευσης του φορέα.

Κυρώσεις για μη συμμόρφωση

Σε περίπτωση μη έγκαιρης υποβολής της έκθεσης επιβάλλεται πρόστιμο 50 ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης. Το πρόστιμο δεν υπερβαίνει το 0,01% του συνολικού κύκλου εργασιών της τελευταίας χρήσης.

Πέρα από το άρθρο 20: τι άλλο αλλάζει για τις επιχειρήσεις

Ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος δεν περιορίζεται στην έκθεση ανθρακικού αποτυπώματος. Ενδεικτικά:

• Τομεακοί προϋπολογισμοί άνθρακα, με στόχους μείωσης ανά τομέα της οικονομίας.
• Κλιματική διάσταση στην περιβαλλοντική αδειοδότηση: τα έργα και οι δραστηριότητες αξιολογούνται και ως προς τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου.
• Υποχρεώσεις για εγκαταστάσεις: υποβολή έκθεσης εκπομπών του προηγούμενου έτους στην αδειοδοτούσα περιβαλλοντική αρχή.
• Μέτρα για τα κτίρια και ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης.
• Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ) για τους δήμους.
• Μετάβαση των νησιών στην κλιματική ουδετερότητα.

Γιατί αξίζει να ξεκινήσετε νωρίς

• Κόστος: η καταγραφή των εκπομπών αποκαλύπτει σπατάλη ενέργειας και άμεσα περιθώρια εξοικονόμησης.
• Πρόσβαση σε χρηματοδότηση: τα κριτήρια ESG και η αρχή της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» αποτελούν προϋπόθεση για πολλά χρηματοδοτικά προγράμματα.
• Εμπορική θέση: μεγάλοι πελάτες και δημόσιοι διαγωνισμοί ζητούν ολοένα συχνότερα αποτυπώματα και δεδομένα βιωσιμότητας.
• Διαχείριση κινδύνου: η τεκμηριωμένη μέτρηση προστατεύει από ισχυρισμούς greenwashing.

Συχνές ερωτήσεις

Υποχρεούνται όλες οι επιχειρήσεις να υποβάλλουν έκθεση ανθρακικού αποτυπώματος;

Ποιες εκπομπές περιλαμβάνονται στον υπολογισμό;

Με ποια πρότυπα γίνεται ο υπολογισμός;

Χρειάζεται επαλήθευση από τρίτο;

Ποιο είναι το πρόστιμο για καθυστέρηση;

Πού υποβάλλεται η έκθεση;